Branislav Borilović

ISTORIJSKE ISTINE O CPC

 

 

Stara crnogorska štampa, kao i štampa koja je izlazila na prostoru današnjeg Zapadnog Balkana, sa velikom zanimanjem pratila je mnoge  aktivnosti vezane za rad Crnogorske pravoslavne crkve. U tim periodičnim publikacijama  mogu  se pronaći mnoga dokumenta koja govore o njenom trajanju. Tako čitamo u Bosanskoj vili ( izlazila u Sarajevu od 1885. do  1914.) za  godinu 1893.  na str. 359, zanimljiv tekst koji govori o svešteničkoj nošnji u Crnoj Gori. U tekstu se, između ostalog, kaže da se sveštenici u Crnoj Gori  ni u čemu ne razlikuju od običnog naroda, osim  po bradi i dugačkoj kosi. Konstatuje se da su njihova odijela jednaka kao i kod  ostalog  naroda, pa čak nose i  oružje za pasom. No, te 1893. godine  mitropolit crnogorski  izdao  je naredbu  da sveštenici ne smiju nositi oružje i da po varošima moraju nositi svešteničko odijelo, samo ostaje kapa crnogorska kao i do sada. Interesantno  je da ova naredba nije naišla na veliko odobravanje sveštenstva Crnogorske pravoslavne crkve, jer su žalili što  se ukida starina, koja ničemu nije smetala.

iz stare stampeIstom temom bavio se i Vesnik srpske crkve za godinu 1893 (izlazio u Beogradu u periodu od 1890. do 1914; i od 1921. do 1933). Na str. 1117 čitamo da je Mitropolit Crnogorski i Brdski Mitrofan Ban izdao pod 9. sept. o . g. okružnicu područnom sveštenstvu obojega reda, po kojoj se od sada sveštenstvu zabranjuje nositi oružje, i naređuje ,,da sveštenstvo crnogorsko od 1. januara 1794.( u pitanju je 1894. god, prim. B.B.)  mora imati svešteničke mantije, kao što nosi pravoslavno sveštenstvo u drugim državama.

Isti časopis za 1900. godinu na str. 386, donosi tekst pod naslovom Iz Crnogorske mitropolije. U tekstu se govori ,,da je sveštenstvo Crnogorske Mitropolije  od 1 januara tek. god. dobilo sistematičnu platu, sa čega je poteklo najviše rešenja, koje je Mitrofan saopštio sveštenstvu i koje glasi:

1, da jerarhično parohijalno sveštenstvo, počevši od 1. januara tek. 1900 god. i u buduće ima primati sistematičnu platu preko Knj. Ministarstva prosvjete i crkvenih Djela;

2, da se narod počinjući takođe od 1. januara tek. 1900 god. oslobodi od plaćanja godišnjih birova, venčanja i pogreba, koja je do sada neposredno i obavezno sveštenstvu plaćalo;

3, da se u zamjenu birova, vjenčanja i pogreba uz daciju kupi od naroda izvjestan prirez, podelivši ga u tri klase prema materijalnom stanju pojedinca; i

4, za one crkvene obrede, koji nijesu obavezni, nego koji potiječu od religioznog osjećaja i slobodne volje i pobožnositi dobrih hrišćana parohijani su dužni neposredno plaćati svojemu parohu, po novoj tarifi,,.

U Vesniku srpske crkve za godinu 1909. na str. 152 takođe nalazimo tekst koji se bavi Crnogorskom crkvom. Tekst nosi naziv Uređenje svešteničkog stanja u Knj. Crnoj Gori. U njemu se sasvim objektivno obavještavaju čitaoci da je  ovogodišnja narodna skupština u Crnoj Gori rešila pitanje o uređenju svešteničkog stanja u istoj. Dalje se kaže da ona (misli se na Crnu Goru, prim. B.B.) može sa ponosom prkositi u ovom pogledu Pijemontu Srpstva Kraljevini Srbiji, koja se već dvadeset godina predomišlja, da li ovo pitanje da uzme u pretres ili ne. Hvali se narod  Crne Gore za koji se kaže da je inteligentan,  i narodna skupština koja je jednoglasno usvojila ovaj zakon.

Iste godine, Vesnik srpske crkve na str. 597-602 donosi opširniji tekst o hirotonisanju (narečenju) arhimandrita manastira ostroškog Kirila Mitrovića koji je 11 maja u ponedjeljak  sa Cetinja otputovao, u pratnji dvorskog protođakona Filipa Radičevića,  člana Svetog Sinoda Crnogorske crkve, u Petrograd. U tekstu se opširnije govori o njihovom putovanju, boravku i prijemu kod ruskih crkvenih dostojanstvenika. Tih dana u Petrogradu se slavio  i rođendan Nj. I. V. Carice Aleksandre Feodorovne, na kojem su bili pozvani i gosti iz Crne Gore na moleben u Isakijevski sabor. Na skupu se okupio silan svijet a od crkvenih dostojanstvenika bili su prisutna tri mitropolita, tri arhijepiskopa i šest episkopa, sa mnoštvom arhimandrita, protojereja, protođakona i đakona, gde se ugledno mjesto dalo predstavnicima crkve crnogorske, i pri molebstviju protođakon crnogorski čitao je apostol i govorio mnogoljetstvije. Takđe, svečano je bilo  i pri hirotonisanju arhimandrita Kirila Mitrovića. Narečenje arhimandrita Kirila obavljeno je  u četvrtak 28 maja na najsvečaniji način što se vrši u zdanju Svetog Sinoda u Petrogradu. Zatim je novonarečeni (Kiril) učinio jerarsima poklon i poljubio ruke, stao  je u dno stola od jerarha, i mitropolit Antonije otpočeo je moleban spominjući Kr. Visočanstvo Kneza Nikolu., Sveti Sinod Crnogorski, Mitropolita Mitrofana i novo narečenoga episkopa Kirila. Arhimandrit Kiril se zatim obratio jasnim glasom.  Primajući vaše blagoslove – nastavlja dalje – ja ću ih ponijeti svojoj pastvi srcem i dušom  odanoga naroda crnogorskoga… Poslije ovih riječi ruski protođakon glasno govori carsko mnogoljetstvije, a crnogorski protođakon Radičević: Blagovjernome Gospodaru Knjazu Nikoli I, i zatijem Svetome Crnogorskom Sinodu i Mitropolitu Mitrofanu, te je prvi put naš Crnogorski Sinod spomenut u Svetome Sinodu ruskome. Ruski Mitropolit Antonije poželio je da čuje  napjev Apostola koji se čita u crnogorskoj crkvi, naredio je lično protođakonu Filipu Radičeviću da on čita apostol, koji je glasno i očitao, da se ponovo čulo šaptanje černogorski čitajet. Po svršetku liturgije  zvona su počela slaviti ovu svečanost sa sviju crkava i zvonika Aleksandro-Nevske LavreSljedećeg dana ,,novi episkop činio je podvorenje ober-prokuroru Svetoga Sinoda i dvanaestorici jerarha svete pravoslavne crkve. Posebnu čast novom episkopu, a time i Crnogorskoj crkvi, učinio je Njegovo Veličanstvo Car  (radi se o posljednjem ruskom Caru  Nikolaju Aleksandroviču Romanovu 1868 -1918. prim. B.B. )  koji je darovao novom episkopu sve arhijerejsko odjejanje sa mitrom i panagijom. Iste poklone  dobio je i Mitropolit Antonije. Tekst se završava konstatacijom da je ,,ovo peti vladika crnogorski koji dobija posvećenje u Petrogradu.

Iz navedenih podataka jasno se vidi da je Crnogorska pravoslavna crkva bila zainteresovana za uvođenje svih normi i pravila koja  važe u  sestrinskim pravoslavnim crkvama u svijetu.

Posebno je interesantno poglavlje koje govori o hirotonisanju arhimandrita Kirila Mitrovića. Iz istog  se vidi da je taj uzvišeni čin obavljen na najvećem nivou i u prostoru đe su hirotonisani mnogi značajni i  znameniti sveštenici iz pravoslavnog svijeta. Zato i ovđe  moramo postaviti  pitanje, da li bi jedan visoki crkveni dostojanstvenik vodeće crkve u pravoslavnom svijetu hirotonisao predstavnika  nepostojeće crkve, i da li bi Car jedne tako velike i moćne države kakva je Rusija učinio onolike darove predstavniku nepriznate crkve.

P R V E    K A L U Đ E R I C E   U  C R N O J  G O R I

Dvije  engleske putnice po imenu  Mekenzijeva i Irbijeva boravile su  1863. godine u Peći. Za vrijeme boravka u tom gradu zabilježile su podatak koji može biti interesantan i od koristi za istoriju Crnogorske pravoslavne crkve. On  glasi:  Ne davno je tu bila i jedna kaluđerica iz crnogorskog manastira Ostroga. Koliko je nama poznato to bi bio i prvi pomen  kaluđerica-monahinja u okrilju Crnogorske pravoslavne crkve, zbog čega ovaj podatak dobija na značaju. Nažalost, ostala je tajna ko je ona i odakle je bila. Engleske putnice dalje kažu da je knjeginja Darinka istu kaluđericu angažovala i kao učiteljku za djevojčice. Kao što smo rekli, kaluđerica u crnogorskim manastirima i crkvama u tom  vremenu nije bilo. Zato knjaz Danilo savjetuje  ovu monahinju da ide u Peć  kako ne bi bila sama ženska glava u manastir Ostrog. U tekstu se dalje kaže da je, po pričanju Novaka M. Perovića iz Petrovića, prva kaluđerica bila  neka Joke  i to u vrijeme vladike Rada. Nažalost, ni za ovu kaluđericu nema bližih podataka, pa će i za nju kao i njenu prethodnicu ostati  tajna ko je i odakle je bila. No, Crnogorci nijesu  bili mnogo oduševljeni pojavom i djelovanjem kaluđerica u manastirima, jer su smatrali da je važnije od toga da one rađaju muška čeda. Zato su često  i govorili:  nama su potrebnije muške glave nego kaluđerice.

U istom tekstu postoje i izjave pećkih kaluđerica-iskušenica Kate i  Katarine Simić, koje su prilikom putovanja po Crnoj Gori srele kaluđericu Mariju u ćelijama Manastira Svetoga Stevana, današnjeg, Svetog Stefana Piperskoga. Za istu kažu da je  čuvala ostarelog i slepog kaluđera Zaharija kojeg nije htjela ostaviti iako su joj pomenute kaluđerice nudile bolje uslove u Peći.

Sljedeći podatak koji govori da su u crnogorskim manastira, ipak živjela izvjesna ženska čeljad vezan je za ime mitropolita Mitrofana Bana. Naime, mitropolit Mitrofan Ban u jednom pismu od 3. februara 1908. godine saopštava podatak i imena ženskih osoba koje žive u nekim  crnogorskim crkvama. On kaže: Zakasnio sam sa izvješćem odnosno imena ovih djevojaka, koje žive kod nekih crkava, jer sam morao raspitati se odnosno njih. One su 1. Marija Plamenac, a sad u manastiru Ostrogu; 2. Ana Đurišić u Brčele (Crmnica); Bela Nikolić u Kčevo (Katunska Nahija) i 4. Mare Pejović, Ćelija Piperska. Nijedna nije monahinja, te sljedstveno nemaju ni imena monahinja. Prozivaju se imenima koje su pri krštenju dobile.

Iako ih mitropolit Mitrofan Ban u ovom pismu ne naziva kaluđericama, mišljenja smo da se ove i već pomenute monahinje mogu smatrati začetnicama tog humanog hrišćanskog posla u Crnoj Gori, odnosno u Crnogorskoj pravoslavnoj crkvi. Koliko su bile posvećene najbolje se vidi i iz primjera kaluđerice Marije iz manastira Svetoga Stevana.

Navadeni podaci mogu se pronaći u Glasu SKA , LXXX; II razred 48, Beograd,1909 . str 246 – 248.

 

 

 

Tagovi: , , ,

 

Bez komentara

Budite prvi.

Poruka


 

 
 

Advertisement

Advertisement

Kalendar

September 2017
M T W T F S S
« Aug    
 123
45678910
11121314151617
18192021222324
252627282930