Podgorica – Klavirska muzika Aleksandra Perunovića



              Peti festival savremene klavirske muzike “Forte piano” zatvoriće u srijedu, 27.februara 2019. godine,promocija klavirske muzike Aleksandra Perunovića, crnogorskog kompozitora i docenta na Muzičkoj Akademiji na Cetinju, u sali DODEST u 19 sati, nakon čega će uslijediti cjelovečernji koncert pijaniste Bojana Martinovića, koji će izvesti djela Aleksandra Perunovića, u velikoj sali KIC-a, u 20 sati.

               Na programu koncerta su djela “Metaglasswork” (2014), Franz Liszt: Sonata in B minor Part 2 – The Damnation of Mephisto (2009; 2017-2018) iAЯTИAMANTRA IЯOИINORI – Variationen und Reaktion über Klavierstücke I-IV von Stockhausen (2018).

                Aleksandar Perunović (Nikšić, 1978) diplomirao je i magistrirao na odsjeku za Komoziciju na Muzičkoj akademiji na Cetinju u klasi prof. Žarka Mirkovića, a doktorirao na istom odsjeku na Fakultetu muzičke umetnosti u Beogradu u klasi prof. Srđana Hofmana. Pohađao je više međunarodnih kurseva kompozicije pod mentorstvom istaknutih austrijskih i njemačkih kompozitora (Kurt Švertsik, Detlev Miler-Zimens, Georg Fridrih Has, Rajnhard Febel itd.).

               Autor je velikog broja solističkih, kamernih, horskih i orkestarskih djela, kao i ostvarenjâ koja izlaze iz okvira strogo muzičkog izraza (muzički teatar, primjena multimedije, elektronike i sl.).

                Djela su mu izvođena kako u Crnoj Gori (autorski koncerti, festivali A tempo, Budva – Grad teatar, KotorArt itd.), tako i u regionu (Međunarodne tribine kompozitora u Beogradu, Mokranjčevi dani u Negotinu itd.) i širom Evrope (Internationales Theater u Frankfurtu, Jenisch-Haus u Hamburgu, muzej savremene umjetnosti Palais de Tokyo i konzervatorijum Frédéric Chopin u Parizu, Музей Духовних Скарбів Украіни u Kijevu, Teatri Migjeni u Skadru, više gradova u Austriji, Holandiji itd.). Mnoga od ovdje izvedenih djela su nastala kao porudžbine izvođača, ansambala ili festivala.

              Pored komponovanja, bavi se i muzičkom teorijom i analizom, a radove iz ove oblasti je izlagao, pored ostalog, i na međunarodnom skupu Muzička teorija i analiza u Beogradu.

              Radi kao docent na predmetima Muzički oblici i Harmonija na Muzičkoj akademiji na Cetinju, a član je i Odbora za muzičke umjetnosti u Crnogorskoj akademiji nauka i umjetnosti.



PRIKAZI KOMPOZICIJA

metaglasswork (2014)

Metaglasswork su svojevrsne de(kon)struktivističke „meta-varijacije“ na temu Music Box Filipa Glasa (početna numera muzike za film Candyman). Naziv djela (ne i muzički sadržaj) upućuje, pak, na još jednu referencu: Glasov ciklus kompozicija / album pod nazivom Glassworks.

Kompozicija je uobličena približno kao trodjelni oblik bez reprize (abc), sa odnosima tempa lagan-brz-lagan. Sa stanovišta tematskog materijala, „variraju“ se dva glavna (i jedina) elementa Glasove kompozicije: melodija (prije svega u završnom odsjeku) i pratnja – početni razloženi trozvuk c-mola (prvenstveno u početnom odsjeku). Aluzije na muzičku kutiju – u smislu muzičke naprave – javljaju se upravo u ova dva odsjeka. U početnom, aludira se na njenu prostornost/objektnost: specifično ozvučavanje rezonatorske kutije klavira (postignuto pojedinim nestandardnim izvođačkim tehnikama) koje predstavlja svojevrsnu sonorističku „varijaciju“/aluziju na „temu“ rezonatorskog tijela muzičke kutije. Usporavanje, kao specifična karakteristika ove naprave, prisutno je u dva navrata u završnom odsjeku, dok se u početnom i taj element „varira“, pa tempo može da oscilira u oba smjera (accel., rit.). U središnjem odsjeku, muzička kutija se postepeno „otima kontroli“, dok se povremenom pojavom specifičnog tipa repetitivnosti – brzo smjenjivanje tonova u intervalu male terce – aludira na poetiku Filipa Glasa.

Franz Liszt: Sonata in B minor Part 2 – The Damnation of Mephisto (2009; 2017-18)

Kao što se iz naslova lako može zaključiti, ovo djelo predstavlja svojevrstan „nastavak“ čuvene Listove Sonate u h-molu. Za razliku od filmske umjetnosti, gdje su nastavci/franšize ne samo moguća, već i srazmjerno česta pojava, muzička ostvarenja jednostavno ne pružaju mogućnost za tako nešto. Glavni razlog je taj što muzika nema priču/fabulu, nema likove niti hronologiju, nema konkretnost; nema, dakle, one elemente koji omogućavaju gotovo beskonačno dopunjavanje, proširivanje, nadovezivanje… Muzika je, prema tome, apstraktna umjetnost, a u formalnom pogledu, uz to, veoma zatvorena, pa stoga i ne ostavlja mogućnost bilo kakvim „nastavcima“.

Ni pomenuto Listovo djelo ne odudara, načelno, od navedenog koncepta. Međutim, ono što u tom pogledu privlači pažnju, to je njegov krajnje neobičan i gotovo otvoren završetak. Za razliku, dakle, od veoma „zacimentiranog“ kraja kakav se po pravilu javlja u (tradicionalnim) muzičkim djelima, ovdje kao da su ostala „odškrinuta vrata“. Naime, prije nego što motiv uvoda, koji se pred kraj spušta do „paklenih dubina“, dođe do svog završnog, razrešujućeg tona, muzički tok se prebacuje u „nebeske sfere“, donoseći u njima krajnje neobičnu, „polarnu“ kadencu. (Sama ova kadenca bi se mogla okarakterisati kao „dijabolična“, budući da se iza prefinjenih/suptilnih/„anđeoskih“ durskih akorada krije neobičan interval njihovog rastojanja – tritonus, nekada zvani diabolus in musica.) Tek nakon toga će se pojaviti dugoočekivani razrešavajući ton motiva uvoda – subkontra h. Pored ovih višeslojnih semantičkih dihotomija, otvorenosti kraja doprinosi i navedeni završni ton, budući da je njegova razrešavajuća uloga toliko odocnila da on poprima nijansu samostalnosti, gotovo kao kakav latentni ekspozicioni gest. I upravo tim gestom počinje „nastavak“…

Jasno je, naravno, da navedeni razlozi ne mogu biti dovoljan preduslov da se napravi „franšiza“: oni su samo otvorili mogućnost nekog novog početka. Stoga sam upotrijebio i neke druge elemente. S jedne strane, pozvao sam se na programnost Listove Sonate prema kojoj pojedine teme predstavljaju likove iz Geteovog Fausta. (Ovaj programski element je doduše nezvaničan, tj. naknadno pripisan, ali je danas uglavnom opšteprihvaćen.) Drugim riječima, koristio sam se dijelom tematskog materijala Sonate, tako da su pojedini „likovi“ ostali i dalje u „akciji“, a pojavili su se i neki novi. (Ipak, pojave doslovnih citata nema. Riječ je uglavnom o deformisanim varijantama pojedinih tema, aluzijama, simulacijama i sl.) S druge strane, zadržao sam i makroplan Listovog djela, tako da je i ovog puta riječ o jednom džinovskom sonatnom obliku sa ogromnom epizodom koja praktično predstavlja inkorporiran lagani stav. (S tom razlikom što sad epizoda nije u sonatnom obliku, tj. nije riječ o tzv. sonati u sonati, već je pisana u obliku razvojnih varijacija.) Sve u svemu, u pitanju je (jednostavačno) djelo ogromnih proporcija, čak nešto većih od Listovog grandioznog ostvarenja.

Iako je tzv. umanjena ljestvica prilično nezahvalna za komponovanje na duže staze, ona je u ovom djelu korišćena dosljedno, bez izuzetka.

Izbor jezika i način na koji je djelo naslovljeno jasno upućuju na filmsku, „blokbastersku“ praksu. Što se tiče podnaslova (Mefistovo prokletstvo), u pitanju je samo aluzija na naziv Berliozove „dramatske legende“ La Damnation de Faust. Tematske veze ne postoje.

Kompozicija je započeta prije desetak godina na predlog pijaniste Bojana Martinovića da napišem za njega jedan komad koji bi tematski imao veze sa legendom o Faustu, naročito sa likom đavola – Mefista. Ideja je bila pravljenje koncertnog programa na kom bi bila izvedena djela sa navedenom tematikom. Zbog brojnih drugih preokupacija, djelo sam nastavio i završio tek nedavno, a ispalo je bar dvostruko veće od početne pretpostavke; tako da sada postoji mogućnost da koncertni program bude sačinjen samo od ova dva polučasovna ostvarenja o kojima je bilo riječi: Listova Sonata i njen sequel/prequel/remake/reboot/spin-off… – teško je odrediti šta je zapravo Part 2.

AЯTИAMANTRA IЯOИINORI – Variationen und Reaktion über Klavierstücke I-IV von Stockhausen (2018)

Artnamantra ironinori predstavlja elektro-akustičko-performativno djelo predviđeno za jedan ili dva klavira i elektroniku. Iz naslova i podnaslova se može uočiti da djelo referiše na muziku Karlhajnca Štokhauzena, i to na više načina. Naslov, naime, upućuje na njegova poznata djela Mantra i Inori, dok podnaslov daje nešto precizniju sliku o stvaralačkoj ideji: riječ je, dakle, o svojevrsnim varijacijama na Štokhauzenove Klavirske komade I-IV.

Reference na Mantru i Inori se ne odnose na muzički sadržaj ovih djela, već prvenstveno na značenje i zvučnost samih riječi. Naime, od izvođača se, pored ostalog, očekuje i da izgovara pojedine riječi, „molitve“, „mantre“, dok je donekle prikrivenâ (ali veoma bitnâ!) duhovno-religiozna konotacija djela srodna sa značenjem japanske riječi inori (molitva, prizivanje, klanjanje, obožavanje…), a samim tim i sa istoimenim Štokhauzenovim djelom. Takođe, ovdje postoji i relativno rijedak primjer riječî koje se, uz pomoć ruskog alfabeta i primjenom samo velikih slova, mogu zapisati i inverzno (u ogledalu), što je i učinjeno u naslovu djela. Razlog ovome je primjena retrogradnog kretanja u tekstualnom sloju kompozicije (par molitvi koje se izgovaraju unazad), pojava srodnih elemenata kod samog Štokhauzena, a uzgredno i činjenica da se kroz ovako koncipiran naslov može nagovijestiti i još par pripadajućih značenja ovog djela: art i ironija. Zajednički element sa Mantrom bila bi još i sličnost izvođačkog medija, a sa Inori – primjena gestikulacija.

Jedna od glavnih specifičnosti ovog multimedijalnog ostvarenja je činjenica da u njemu ništa nije komponovano (u strogom smislu te riječi). Štaviše, nijedna nota nije zapisana. Postoje samo uputstva za izvođenje i montirani zvučni materijal čiji glavni dio sačinjavaju elektronsko-serijalno-punktualistički „orkestrirani“ Štokhauzenovi klavirski komadi. Nakon prva tri komada slijede „varijacije“ (konkretno: improvizacije koje izvođač izvodi na osnovu datih instrukcija), a nakon četvrtog – katarzična „reakcija“.

Aleksandar Perunović