Radislav L. Bjelica

 
 
 
 

Radislav L. Bjelica

BJELICE KOMITE U GOLIJI

-Prilog za istoriju komitskog pokreta u Goliji i bigrafije komita iz bratstva Bjelica u Goliji

 

Komitski pokret u Crnoj Gori javlja se poslije austougarske okupacije Crne Gore 1916. godine. Komiti (latinski comes, u prijevodu neregularni vojnik, pripadnik neregularne vojne formacije) naziv je za pripadnike malih vojnih grupacija, bore protiv stranog okupatora  ili postojećeg režima, u ovom slučaju Crnogoraca koji su se od 1916. do 1929. godine oružano borili,  najprije u Prvom svjetskom ratu protiv Austrougarske okupacije, a od 1918. godine  protiv Kraljevine SHS  u  cilju uspostavljanja nezavisne države Kraljevine Crne Gore.

Početkom 1916. godine Kraljevina Crna Gora, saveznica sila Antante, pred snažnim naletom združenih austrougarsko-njemačkih trupa potpisala je kapitulaciju.  Veliki dio crnogorskih oficira, podoficira i drugih značajnih ličnosti, njih preko 9500 bio je po okupaciji od 1916. internirano u logore u Austriji i Mađarskoj. Preko 5000 Crnogoraca je strijeljano! Ko je uspio da izbjegne internaciju sklonio se u šume. Povezavši se između sebe, u ljeto 1916. godine, došlo je do nastanka  komitskog pokreta, organizovanog  po teritorijalnoj pripadnosti. Komiti su Imali veliku podršku kod stanovništva koje ih je obavještavalo o kretanju okupatora, sakrivalo i hranilo.što je rezultiralo time da su borbe sa okupatorom bile sve žešće, a naročito su intezivirane krajem 1917. i početkom 1918. godine..[1]

Spontana pojava komitskog pokreta odjeknula je i u Goliji, gdje su se mnogi demobilisani pripadnici crnogorske vojske odmetnuli u komite.  Poznati komiti iz Golije bili su:Đuro Purović, Akim Gajić, Jovan Kankaraš, MašanKankaraš, Pejo Kankaraš, Jovan Grozdanić, Spasoje Goranović, Perko Vučetić, Đorđije Milović, Radoje Milošević, Krsto Doknić, Petar Doknić, Danilo Perović, Sava Milović, Dušan Bjelica i Novak Bjelica.

Na ovakvo stanje Austrougarska okupaciona vlast  je reagovala  tako što je  ojačala žandarmerijsku stanicu na Krscu. Odmah nakon toga  da bi izvršila pritisak na narod  ulogorila je dva bataljona vojske, i to: jedan na Krscu a drugi u Gosliću. Pored ovih mjera okupaciona vlast  je sprovodila represalije nad komitskim porodicama. Redovne mjere su bile  spaljivanje kuća i plijenjenje  stoke, a u pojedinim slučajevima odvođene su čitave porodice u  logore  ili su  vršena strijeljanja pojedinih članova komitskih porodica.

Komite iz Golije bili su pripadnici odreda koji su operisali na širem prostoru zapadne Crne Gore  i istočne Hercegovine,  pa su u borbama sa okupacionim snagama, kao komiti poginula četiri Golijanina : Jovan Grozdanić, u Jeleču kod Zelengore, Spasoje Goranović kod Konjica, Danilo Perović u Oputnim Rudinama i Sava Milović u Dugi.

Kao i većina Golijana i Bjelice iz Ništica su teško prihvatali austrougarsku okupaciju.

Bjelice iz Ništica u Goliji doselili su iz plemena Bjelica, iz bratstva Abramovica oko 1820. godine bježeći od krvi, koju su dugovali zbog ubistva iz osvete koje su počinili u Bjelicama. U Ništice su došla dva brata Joko i Jovo Vukovi Abramovići kao vrlo mladi ljudi. Nijedan od njih dvojice nije bio napunio dvadeset godina. Slavili su Petkov dan. Pred Prvi svjetski rat bilo ih je dvanaest domova.[2]

Novak Živkov Bjelica (1890-1941), iz Ništica,  izuzetno sposobni ratnik iz Balkanskih ratova, nije htio da preda svoje oružje austrougarskim okupacionim vlastima i  odmah se odmetnuo u komite. Novak je svo vrijeme okupacije bio odmetnik i uglavnom se sa ostalim komitima iz toga kraja kretao po terenima Golije, Banjana i Pive. Novak je bio oženjen i imao je sina od tri godine. Tu činjenicu  su austrougarske okupacione vlasti pokušavale da iskoriste da ga privole da se preda, putem ucjene. Preko svojih povjerenika, domaćih ljudi, su mu poručivali da dođe na Krstac i da se preda, ako misli dobro svojoj porodici. Pošto Novak nije regovao na ove poruke austrougarske okupacione vlasti su 1917.godine njegovu ženu, sina i brata mu Jefta internirali u logor u Vuksanlekiću. Jefto je 1918, uspio da pobjegne iz logora, a Novakovi žena Mara i sin su umrli u logoru.[3]

Austrougarske okupacione vlasti su preko svojih povjerenika stalno nadzirale šta se dešava u Ništicama, pogotovu kad se odmetnuo i Novakov brat od strica Dušan Vidakov. Tako su saznali da Novakov otac Živko Ristov održava vezu sa komitama, pa su ga prilikom njegovog odlaska u Gornje Polje kraj Nikšića, sačekali na Presjeci i tu ubili a stanovništvu su objasnili da je komitski jatak.

Drugom prilikom su poslali povjerenike u Ništice da plijene stoku za potrebe okupacione komande sa Krsca. Povjerenici, njih dvojica, sa jedne grede iznad kuće  Jovana Vukova pozvale Jovana i rekli mu da  austrougarske okupacione vlasti traže da dvije ovce donesu na Krstac. Jovanov sin Spasoje je opsovao i povjerenike i austrougarske okupacione vlasti i rekao da im ne daju ništa. Sjutradan Jovanova kuća je opkoljena i njegovi sinovi Petko, Spasoje, Aleksa u Kojica su uhapšeni i  internirani u logor u Vuksanlekiću, odakle se nijesu vratili!

Novak je često nailazio kod svog rođaka Trifka Savina Bjelice-Bekeza  koji je imao imanje u Zlostupu, što nije promaklo Austrougarima. Preko svojih povjerenika austrougarske okupacione vlasti su saznale da Trifko Savin posjeduje  trofejno oružje, posrebrenu ledenicu i handžar, koje je njegov otac glasiti Sava Jovov zadobo, prilikom podjele plijena, poslije bitke sa Turcima u Dugi a koje je po kazivanjima pripadalo čuvenom Đulek-begu Arnautu.  Austrougarske okupacione vlasti  su  poslale patrolu da oduzme oružje od Trifka.  Na zahtjev vođe patrole Rama Katanića da preda oružje, Trifko, koji je prezirao „mrtve Švabe“ , prkosno je odgovorio : „Nije moje oružje za Lacmane“. Kada su to čuli, austrougarski vojnici su  Trifka ubili a njegovog sina Radoja isprebijali, tako, da je poslije nekoliko dana izdahnuo.

Novak je poslije oslobođenja Crne Gore i formiranja Kraljevine SHS ostao komita  sve do 1922. kada je prihvatio proklamovanu amnestiju od strane vlasti kraljevine SHS, na nagovor svoga rođaka uglednog bratstvenika Marka Vukova Bjelice, koji je kasnije bio i predsednik golijske opštine.. Između dva rata živio je na svom imanju na Ništicama. Poslije okupacije 1941.godine, kao prekaljeni ratnik, učestvuje od početka aktivno u narodnom ustanku protiv italijanskog okupatora.

Iste godine, Novak je prilikom jedne svađe ubio šumara Juga Doknića, što je izazvalo sukob sa Doknićima, pa su oni u dva navrata neuspješno pokušali da ga ubiju. Poslije ovih neuspjelih pokušaja osvete,  Doknići  su se obratili partizanskom štabu i zaprijetili da će se distancirati od partizanskog pokreta u Goliji,  ako se  Novak ne kazni.   Rukovodstvo pokreta je riješilo da udovolji Doknićima. Novak je  pozvan u štab na navodni sastanak i tom prilikom je ubijen i bačen u jamu![4]

Dušan Vidakov Bjelica (1900-1926) iz Ništica, je rano ostao bez oca Vidaka Ristova,  koji je poginuo u Prvom balkanskom ratu pa ga je majka Rosa, rođena Popović, često slala u ujčevinu u Bijele Rudine. Tu je za vrijeme okupacije uhvatio vezu sa komitama iz toga kraja pa se kao mlad momak, od osamnaest godina,  početkom 1918.godine, priključio komitskom pokretu. u borbi za uspostavljanje nezavisne Kraljevine Crne Gore. O njegovom boravku u komitama  nema  puno informacija,  vrlo rijetko pojavljivao na terenu Golije jer  u  Goliji posle 1918.godine nije bilo komitskih grupa. U rodnim Ništicama se govorkalo da je u komitskoj grupi, čiji je vođa bio poznati komita Marko (Majo) Vujović[5].

U vrijeme kada je jezgro komitskog pokreta već uništeno od strane vojske i žandarmerije Dušan Vidakov prelazi u Goliju, i to u predio Stoga. Golija i Duga su bile za njega  najsigurniji prostor, koji odlično poznaje, odakle se lako može prebaciti u Pivu ili Njegoš planinu.  Odatle nisu  bile daleko ni rodne  Ništice, gdje je mogao da računa na pomoć svojih bratstvenika i na pomoć svoga rođaka Marka Vukova Bjelice, koji je tada bio policijski službenik u policijskoj ispostavi na Velemlju u Banjanima, koja je pokrivala i rejon Golije. Sa rođacima se povremeno viđao u Zabranu kralja Nikole u Stozima i  na katunima u Petrovim dolima. Uvijek je bio dobro obučen, uredan, koliko je to u datim okolnostima bilo moguće, a od naoružanja nosio je karabin sa pozlaćenim gravurama.  Narod u Goliji je pričao da je Dušanova ujčevina, Popovići iz Bijelih Rudina, vrlo naklonjena „Zelenašima“, da je dobrostojeća, pa je on navodno stoga  došao na teren Golije veoma dobro opremljen za odmetnički život.

Uspio je da se održi kao komita sve do sredine1926.godine kada je pokušao da  se prebaci na područje Banjana, gde je kao policijski pisar u to vrijeme službovao njegov rođak Marko Vukov Bjelica. Njegova namjera da se sretne sa Markom bila je unaprijed osuđena na neuspjeh, jer je dvadesetak dana prije njegovog polaska ka Banjanima Marko dobio premještaj u Danilovgrad.

Kontrakomiti iz Golije su saznali za njegovo kretanje i postavili su mu zasjedu na prevoju Utes, kod planine Somine koja razdvaja Goliju i Banjane i ubili ga,. Tako se završio životni put možda poslednjeg komite na širem području Stare Hercegovine.


[1] Istorijski leksikon Crne Gore, knj.2, -Crn-Cu, str., Grupa autora, Vijesti, Podgorica, 354-359

[2] Obrad, Višnjić, Golija i Golijani -prilozi za monografiju plemena, Trebinje, 1987, str. 208

[3] Dragutin R. Bjelica, Bjelice, kazivanja o plemenu i bratstvima, Beograd, 1996, 225

[4] Dragutin R. Bjelica, Bjelice, kazivanja o plemenu i bratstvima, Beograd, 1996, 225

[5] Dragutin R. Bjelica, Bjelice, kazivanja o plemenu i bratstvima, Beograd, 1996, 228

 

 

 

Tagovi: , ,

 
 

Advertisement

Advertisement

Kalendar

June 2017
M T W T F S S
« May    
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930