Cetinje – Apstrakcije iz fonda Umjetničkog muzeja Crne Gore

 

Atelje Dado Cetinje

 
 

Apstrakcije iz fonda Umjetničkog muzeja Crne Gore

 Organizator: Narodni muzej Crne Gore

Mjesto održavanja: Galerija Atelje Dado, Dvorski trg, Cetinje

Kustoskinja: Snežana Ivović

Otvaranje izložbe: utorak, 28. jul u 20:00 časova

Trajanje izložbe: 28. jul – 19. avgust 2015.

Na izložbi Apstrakcija iz fonda Umjetničkog muzeja Crne Gore prezentovana su djela jugoslovenskih likovnih stvaralaca starije generacije, koji su svoj pristup ka apstrakciji razvijali počev od 50-ih godina XX vijeka, kao i onih koji pripadaju srednjoj i najmlađoj generaciji umjetnika čije stvaralaštvo, polazeći od realnih motiva ukazuje na kontinuitet i razvoj apstraktne vokacije u savremenoj crnogorskoj umjetnosti.

Žana Ivović, istoričarka umjetnosti, viši kustos u Narodnom muzeju Crne Gore o izložbi Apstrakcije je zapisala sljedeće:

Udaljavanje od realnosti i predmetnih motiva u realizaciji slike i njeno svođenje na osnovne likovne vrijednosti: boju, liniju, kompoziciju…  nalazimo u umjetničkim tendencijama, nastalim nezavisno jedne od drugih 40-ih godina u Parizu i Njujorku, a koje će u istoriji umjetnosti biti označene pojmovima: enformel, lirska apstrakcija, tašizam, apstraktni ekspresionizam. Ovakav odnos prema prirodi slikarskog djela nastao je iz opšte sociološko-kulturne klime savremenog društva koje se bavilo egzistencijalnim pitanjima čovjeka današnjice, njegove rezigniranosti  prema civilizacijskim procesima, sumnje u humanistički prosperitet i mjestu individue u njemu. Ovakav način razmišljanja, koji možemo posmatrati sa čisto duhovnog stanovišta uslovio je promjene u formalno-estetskom karakteru slikarskog djela.

Djeljos Djokaj U prostoru 2003Posmatrano sa istorijske distance, pionir apstraktne umjetnosti bio je Vasilij Kandinski sa djelima nastalim između 1910. i 1914. godine, da bi se između dva svjetska rata apstrakcija manifestovala kod grupe ruskih umjetnika Kazimira Maljeviča, Vladimira Tatljina i Nauma Gaboa, kao i  Holanđanina Pita Mondrijana, osnivača grupe De Stijl.

U jugoslovenskim kulturnim prilikama, osim individualnih pokušaja između dva svjetska rata (S. Šumanović, J. Bijelić, M. Petrov), apstrakcija je, kao likovni pravac, svoj zamah dobila pedesetih godina XX vijeka. Neposredni uticaji zapadnoevropske umjetničke klime, kao i gostovanje inostranih izložbi savremenog evropskog i američkog slikarstva tokom cijele šeste decenije, predstavljali su značajan zaokret jugoslovenskih umjetnika ka slobodi likovne inerpretacije doživljenog i viđenog, konkretizovane kompozicijskom jednostavnošću i odnosom prema materiji – znaku kao novom retoričkom slikovnom izrazu koji samostalno egzistira.

Ipak, i pored različitih pristupa u kreiranju apstraktne forme, ono što povezuje umjetnike sa ovih prostora sličnog duhovnog i kulturnog miljea, jeste odnos prema tradiciji, etničkom nasljeđu, doživljaju prirode, koji se kroz prizmu subjektivnog optikuma projektovao u jedinstveni emotivni i vizuelni likovni doživljaj.

Gojko BerkuljanTako Branko Filipović-Filo, jedan od rodonačelnika enformela u Jugoslaviji, koristi tehniku „curenja likida“ u kojoj razrijeđenu boju prosipa po platnu i rotirajućim pokretima kontroliše njen tok dobijajući željene oblike inicirajući doživljaj rodnog podneblja kao gotovo primordijalnog predjela. Rad na papiru Vladislava Todorivića Šilje strukturiran u četiri zasebne cjeline nosi osobine enformel pokreta iluzijom reljefnosti, zrnastm strukturom, curenjem boje i unošenjem neslikarskih materijala.

Iz poluapstraktnih i asocijativnih modela Petar Lubarda početkom  šezdesetih godina dolazi do apstraktnog manira. Prostor slike određuju tonske monohromije po cijeloj površini preko koje rasipa raznobojne oblike, kao zapise i hijeroglife (Miodrag B. Protić), koji se razlažu i pretapaju unoseći u sliku energiju pokreta i iluziju beskrajne kosmičke dimenzije. Gojko Berkuljan, na tonski uravnoteženu, lazurnu površinu koja sugeriše prostor, mjestimično postavlja sedimentnu gustu bojenu strukturu u koju aplicira neslikarske materijale (staklo, pijesak) blisko enformelističkoj poetici. Nadahnutost plavetnilom i suncem crnogorskog primorja kod Mila Milunovića dobilo je svoj konačni oblik u asocijativno-apstraktnim pejzažima. Apstrahovani oblici određenog sadržaja, svedeni su na plošne bojene kadence plavog i oker Petar Lubardakolorita. Linearnim potezima crne boje po cijeloj površini slike u kombinaciji sa koloritom blagih pastelnih tonova, Miloš Vušković svoje asocijativne iskaze iz poslednjeg stvaralačkog perioda, ovim djelom dovodi do čiste apstrakcije. Lazar Vozarević, od geometrijske figuracije i vizantijsko-kubističkog prosedea, povezuje  savremeno i tradicionalno u apstraktnim kompozicijama koje karakterišu koloristički međuodnosi tamno smeđih i zlatnih površina koje se slobodno šire platnom i formiraju hermetički zatvoren prostor (Lj. Zeković). Kod Krsta Hegedušića ritam amorfnih svijetlih partija ima metaforičnu  referencu lirskog raspoloženja u skladu sa aktuelnim intencijama u savremenoj svjetskoj umjetnosti. Finim nijansiranjem na svijetloj neutralnoj pozadini Đeljoš Đokaj razgrađuje forme da bi ih zatim sintetizovao u jedinstvenu amorfnu masu. Tajanstvena mističnost u kontrastnim oblicima plave i zlatne boje na slici Jarmile Vešović emanira duh vizantijske tradicije. Pejzaž kao inspirativno izvorište u središtu je interesovanja Dragana Karadžića, koji estetizovan umjetnikovim lirskim senzibilitetom,    realnost svodi na simboliku prefinjenih tonskih varijacija plavih mrlja i ovlaš nanijetim linearnim ritmovima. Ivan Pejović, najmlađi učesnik na izložbi, emocijom snažnog unutrašnjeg naboja, mrljama intenzivne žute, crvene i plave boje, zgusnutom fakturom i gestualnim potezom, realnom prostoru daje ličnu asocijativno-apstraktnu notu.

Na izložbi Apstrakcija iz fonda Umjetničkog muzeja Crne Gore prezentovana su djela jugoslovenskih likovnih stvaralaca starije generacije, koji su svoj pristup ka apstrakciji razvijali počev od 50-ih godina XX vijeka, kao i onih koji pripadaju srednjoj i najmlađoj generaciji umjetnika čije stvaralaštvo, polazeći od realnih motiva ukazuje na kontinuitet i razvoj apstraktne vokacije u savremenoj crnogorskoj umjetnosti.