Krsto Grahovac

Otkud Karađorđe nasred Crne Gore?

 

 

Zvuči apsurdno, ali je tačno da je svojevremeno, danas prokazana, dobro oklevetana i oblaćena, komunistička crnogorska vlast, u suštini bjelaška, poperila 1968. godine spomenik srpskom voždu Karađorđu, rad vajara Sretena Stojanovića. Uprkos tome što taj opjevani i mitski vožd nije ničim zadužio Crnu Goru, zaslužio je nezasluženo da se voljom te vlasti u glavnom gradu nađe njegov spomenik. Pogotovo je to neobično ako se zna da je u Podgorici ranije postojao spomenik velikom vojvodi Mirku Petroviću i da su ga “ujedinitelji” oburdali u Moraču i da nikada nije vraćen, da su Podgoricu oslobodili Petrovići, a ne Karađorđevići, kao i cijelu današnju Crnu Goru, da su je Karađorđevići kasnije okupirali i razdržavili, ostavili bez imena, da u prijestonici crnogorskoj, osim Njegošu, nema ni danas spomenika ni jednom Petroviću – normalno je zapitati se i danas, kada Srpska crkva diže srpske ustanke po Crnoj Gori, proslavlja Karađorđev ustanak u Ostrogu i organizuje akademije i naučne skupove, što je to natjeralo danas tu omrznutu Brozovu vlast da posadi Karađorđev spomenik u srcu Podgorice, a ne i tolikih crnogorskih velikana i znamenitih Crnogoraca?!

Neki Crnogorci su i tada, kao i uvijek radili protiv državnih i nacionalnih interesa Crne Gore, samo da ugode drugome, jer im se tuđe činilo veće od svoga, bliže i uzvišenije. Zato su Crnogorci uvijek bili i uvijek će biti “tuđa večera”.

I tako je 1968. godine jednoga jutra, u 10 sati, u gradskom parku između hotela Crna Gora i tadanašnjeg Grafičkog zavoda otkriven spomenik vođi Prvog srpskog ustanka. Na svečanosti je govorio dr Đoko Pejović, a glumci Narodnog pozorišta iz Titograda recitovali su odlomke iz Njegoševe “Posvete prahu oca Srbije” i fragmente pjesme Filipa Višnjića “Početak bune na dahije”. I to pod Brozovom “dikataturom”, u gradu koji je nosio njegovo ime. Zaista je taj Josip Broz bio veliki srbomrzac – uvalio je Crnogorcima “divljaka”, kako bi se reklo šatrovačkim jezikom, pošto se ni tada nije smjelo crnogorskim, kao ni danas. Zahvaljujući komunistima bjelašima, od kojih su mnogi evoluirali u srpske nacionaliste i barjaktare srpstva.

Za ličnost vožda Karađorđa koji je porijeklom bio Kliment, negdje od Vranja iz Malesije, vezan je početak oslobodilačke borbe srpskog naroda od Otomanske imperije, koji je kao raja tonuo u to moćno more nekoliko vjekova.

Karadjordje-PG

Iako je njemački istoričar Leopold Ranke nazvao tu seljačku bunu protiv dahija “srpskom revolucijom” (za što mu je bilo dobro plaćeno). Istina je da se raja nije pobunila protiv sultana nego protiv janjičara. Karađorđe je to nezadovoljstvo samovoljom dahija u Beogradskom pašaluku umio da preusmjeri u oslobodilačku borbu. Iako trgovac, srpski vožd je imao nesumnjive organizatorske sposobnosti i temeprament koji je nadolazio “sirotinju raju”, ali imao je i rusku i austrijsku podršku. Zahvaljujući svome ugledu u narodu i borbenom stavu prema neprijatelju, velikom iskustvu, on je stekao simpatije naroda, povjerenje i tako je izabran za “vožda”. Njegove sposobnosti su doprinijele vojničkim uspjesima ustanika od 1804. do 1809. Tako je poslije propasti ustanka Karađorđe ušao u legendu i postao simbol otpora protiv turskog despotizma.

U isto vrijeme Crnogorci su imali svoga “vožda”, Svetog Petra Cetinjskoga koji je na čelu faktički slobodne države ratovao ne samo protiv Turaka na Martinićima i Krusima nego i protiv velikog Napoleona I.

Ali on ni kod jedne crnogorske vlasti nije “zaslužio” ni spomenik ni posebni naučni skup.

Njegoš je u Karađorđu vidio začetnika borbe južnog slovenstva protiv okupatora, simbol borbe za slobodu potlačenih naroda, kojima je Crna Gora bila svjetionik u viševjekovnom otomanskom mraku.

Akteri u podizanju spomenika nijesu se sjetili onih 130 Crnogoraca koji su pošli u Karađorđev ustanak, ali su jedva iznijeli živu glavu da ih “braća Srbi” ne pobiju misleći da vladika crnogorski nešto potajno sprema.

Pa vele neki, na čelu sa Amfilohijem, kako su bitke na Martinićima i Krusima označile, navodno, početak Prvog srpskog ustanka.

Tako mogu da misle samo Crnogorci koji rade za tuđu državu da devalviraju uspjehe i tekovine sopstvene crnogorske, koji afirmišu laž.

Crnogorci su, to je napisao čak i akademik Miomir Dašić, prvu bunu protiv turske vlasti digli čak daleke 1521. godine. Kad su Srbi digli ustanak Crna Gora je bila već utemeljena nacionalna država i imala Zakonik i faktičku višestoljetnu nezavisnost.

Od prvog srpskog ustanka država Crna Gora je postala smetnja Srbiji i njenoj državnoj  i nacionalnoj ideji. Jednom je uspjela da joj, krajem 1915. i početkom 1916. udesi slom i kapitulaciju, a 1918. i nestanak države saveznice. Ta težnja se nije nikada ugasila.

Obnovljena u formi Republike, Crna Gora je pod komunističkom vlašću podigla spomenik srpskom voždu Karađorđu, a time i njegovim nasljednicima Karađorđevićima, te studentske 1968. godine.

Kasnije su “šezdesetosmaši” bjelaši digli AB revoluciju i oduvali crnogorsku komunističku vlast.

Karađorđe se mirno “gordio” i gordi u Titogradu i u Podgorici. I neka ga. Ali za sve vrijeme, osim Njegošu kao najvećem “pesniku”, ne podiže se spomenik kralju ni Nikoli, iako je kojevitezao “Onamo ‘namo”.

On je siromah jedva dokapulao iz tuđine nakon 70 godina i donio kosti u svoju zemlju. Od tada se prićićao, sasvim umirio, jer, poslije svega što mu se desilo, ne zna što ga i mrtvog čeka i od Srba i od Crnogoraca, pa je bolje da ćuti jer ga može kakva strkotina snaći.

Imao je i on para i vlasti da podigne spomenik Karađorđu, pa nije, a imao je i prečih od  njega, pa opet nije.

I mi imamo prečih, pa nijesmo. Samo naš kralj nema spomenik u svojoj državi. A za one ranije, dukljanske, da i ne govorimo, kao da ni nama nijesu “prvovenčani”.

Karađorđe nije kralj pa ima spomenik. Možda su se baš zato komunisti za njega i opredijelili. Ali vremena se mijenjaju. Broz je Srbima podizao spomenike a oni njegov ruše, i podižu vođi “trećeg srpskog ustanka” – Draži Mihailoviću.

Ni Miloša Obrenovića niko ne pominje. Njegova dinastija je još omrznuta. Da li zbog čalme koju je nosio ili zbog Karađorđeve glave koju je poslao na dar sultanu i njome kupio srpsku slobodu, ili zbog Drage Mašin, tek nijesu omiljeni ni kod Crnogoraca, iako im je kažu, “poreklo” iz Bratonožića.

I na kraju, jedna dilema: otkuda i zašto na zastavi Prvog srpskog ustanka, Karađorđevoj, dva simbola, kao jin i jen, kao štitovi u obliku bubrega: na lijevom krst i četiri ognjila a desnom krmeća ćuša, glava divlje svinje, uz druge heraldičke znake. Čudna je stvar ta heraldika.

I umjesto da je i u podgoričkom parku tom glavnom zastavom, Karađorđe drži mač, onako rezigniran i ogroman, zagledan prema moru, raskoračen stoji na sred Crne Gore. I neka ga ne smeta.

Crnoj Gori od njega ne prijeti nikakva opasnost, ali od Karađorđevića ne prestaje i ne prolazi.

Od Karađorđevićevaca pogotovo.

 

Crnogorski Književni List, 15. oktobar 2004. godine

 

 

 

Tagovi: , , ,

 
 

Advertisement

Advertisement

Kalendar

July 2017
M T W T F S S
« Jun    
 12
3456789
10111213141516
17181920212223
24252627282930
31