Različite lokacije Crne Gore nalaze se u različitim klimatskim uslovima. Temperature, intenzitet vetrova, padavina i osunčanje na pojedinim lokacijama se veoma razlikuju kako tokom godine, tako i u toku jednog dana. Pored ostalih činilaca, različitost parametara klime treba da determiniše najpovoljnije strukture omotača zgrada, te dakle i krovova potkrovlja. Sve to u cilju postizanja stabilnosti zgrada, što povoljnijeg toplotnog komfora, uz racionalnu i ekonomičnu potrošnju energije za grejanje ili za rad rashladnih uređaja i uz sprečavanje pojava građevinskih šteta. Kosi krovovi kao savremeni elementi graditeljskog nasleđa Crne Gore treba da budu materijalizovani tako da konstrukcijom, pokrivačem i toplotno-zaštitnim karakteristikama značajno doprinose tome cilju.

UVOD

Kosi krovovi kao elementi graditeljskog nasleđa Crne Gore i nadalje moraju imati svoje mesto u arhitekturi, ne samo zbog većeg iskorišćenja volumena zgrade, vec i pogotovu u predelima sa intenzivnim padavinama i kao oblik prilagođavanja okolini.
Treba ih projektovati tako da štite zgrade od svih uticaja i da budu otporan na te uticaje kojima su i sami izloženi, kako sa unutrašnje, tako i sa spoljašnje strane, a to su pre svega uticaji toplote i hladnoće, vlažnosti vazduha, hemijskih sastojaka atmosfere itd. Kako vazduh priobalnih područja sadrži dosta vlage i jedinjenja soli, krovovi na tim lokacijama treba da budu od materijala otpornih na navedene uticaje.
Različiti klimatski uslovi pojedinih lokacija Crne Gore odlikuju se različitim temperaturama, intenzitetom vetrova, padavina i osunčanja kako tokom godine, tako i u toku jednog dana. Jasno je da te promene uslovljavaju različite procese u elementima omotača, dakle i kosih krovova, i značajno utiču na toplotni komfor u zgradama. Takvo stanje uslovljava materijalizaciju krovova uz primenu svih mera toplotne zaštite u toku zime, odnosno u periodu relativno niskih, kao i preko leta, dakle za vreme relativno visokih temperatura spoljašnjeg vazduha. Te mere moraju biti vezane, sem za sprečavanje toplotnih gubitaka, pre svega i za difuziju vodene pare, kao i za toplotnu stabilnost u letnjem periodu.


2. MATERIJALIZACIJA KOSIH KROVOVA

Materijalizacija tavanskih konstrukcija i krovova iznad grejanih prostora vezana je u velikoj meri za problem sprečavanja nastajanja kondenzata usled difuzije vodene pare. Taj problem se javlja usled toga što su krovni pokrivači od materijala sa velikim difuznim otporom na nepovoljnoj strani. Dodatni problem čine, takođe, relativno paronepropusni zaštitni slojevi, koji ispod nosača krovnih pokrivača treba da sprečavaju moguće vlaženje donjih delova krova. Vlaženje može da nastane usled kondenzacije vodene pare na donjoj površini krovnih pokrivača, kao i zbog njihove eventualno nedovoljne zaptivenosti, pogotovu kod krovova manjih nagiba. Zbog toga je, prilikom projektovanja tih krovova, potrebno preduzeti mere za sprečavanje nastajanja nedozvoljene kondenzne vlage u nekom od slojeva ili sušenje eventualno navlaženih delova građevinskom vlagom ili površinskom kondenzacijom vodene pare. Jedna od tih mera je odvajanje krovnih pokrivača provetrenim međuprostorom visine najmanie 2 cm, između letava ili gredica postavlienih u pravcu nagiba krova, kako je prikazano na narednim slikama.

Kod tavanskih konstrukcija termoizolaciju treba postaviti sa gornje strane sa odgovarajućom zaštitom. Parnu brana ispod termoizolacije treba predvideti za slučaj veće vlažnosti unutrašnjeg vazduha i relativno veće paropropusnosti slojeva ispod termoizolacije. Tavanski prostor treba da je provetren, što doprinosi evekuaciji vodene pare koja prodire kroz tavansku konstrukciju, kao i njenoj toplotnoj stabilnosti.

Kosi krovovi potkrovlja, odnosno prostora neposredno ispod krovova u kojima treba obezbediti toplotni komfor mogu biti:
• sa masivnim krovnim konstrukcijama, ili
• od linijskih konstruktivnih elemenata.

Na slici 1 je krov sa masivnom krovnom konstrukcijom i provetrenim vazdušnim prostorom neposredno iznad termoizolacije, što sa dovoljnom debljinom termoizolacije predstavlja povoljno rešenje sa stanovišta difuzije vodene pare i toplotne stabilnosti u letnjem periodu.

Kod krovova sa linijskim konstruktivnim elementima, odnosno kod takozvanih lakih krovova, toplotna izolacija iznad potkrovlja može biti ispod, iznad, između ili delimično između, a delom ispod rogova, kako je šematski prikazano na slikama 2 do6.
Na slikama 2, 3 i 6 su krovovi sa kontinualnom termoizolacijom ispod ili iznad krovne konstrukcije, tako da su eliminisani toplotni mostovi koje čine krovni nosači, što je posebno značajno kada su oni od metala.
Varijanta sa termoizolacijom ispod rogova kao na slici 2 pogodna je za smeštaj instalacija između rogova i taj prostor treba da je provetren.
Na slici 3 termoizolacija je od materijala sa zanemarljivim upijanjem vode, a provetravanje krova se odvija između podužnih letava. Takav položaj termoizolacije pogodan je i u slučaju kada je potrebno izvesti odvojeni ili spušteni plafon da bi prostor između rogova bio upotrebljen za smeštaj instalacija. Međutim, on, kao i prethodni, uslovljava veliku debljinu krova.

Kako kod krovova sa drvenom krovnom konstrukcijom toplotni mostovi koje čine krovni nosači nisu jako izraženi, termoizolacija može biti između rogova, kao na slikama 4 i 5, a povoljnije rešenje je sa termoizolacijom delimično ispod rogova, kao na primer, na slici 6.

Otvori za provetravanje treba da budu izvedeni u predelu najnižih i najviših delova krova, dakle donji kod strehe, a gornji mogu biti formirani specijalnim elementima krovnog pokrivača na slemenu ili u pretposlednjem redu krova, ili posebnom konstrukcijom slemena.

Potrebne visine vazdušnih međuprostora i površina otvora za provetravanje treba odrediti u zavisnosti od nagiba krova, dužine strujanja vazduha i difuznog otpora unutrašnjih slojeva krova; veličine mogu biti usvojene iz inostrane literature.

3. ZAKLJUČAK

Složenost zahteva koje treba da ispune kosi krovovi proizilazi iz njihovog položaja i izloženosti različitim i promenljivim uticajima. Odgovarajuće materijalizacije kosih krovova, međutim, u dovoljnoj meri sprečavaju toplotne gubitke kao i nedozvoljeno vlaženje materijala krova i imaju dovoljnu toplotnu stabilnost u letnjem periodu. Tako projektovani ovi krovovi mogu biti primenjeni kao savremeni elementi graditeljskog nasleđa Crne Gore.

Tekst preuzet iz knjige:
Tradicionalna arhitektura Crne Gore

Univerzitet Crne Gore
Građevinski fakultet

Monografija
Podgorica, 2005.