Anastazija Miranović – Tekst sa otvaranja umjetničke aktivacije/intervencije Suzane Pajović


Zavičajni muzej u Baru, proslavio je svoj Dan 04. decembra. Povodom toga otvorena umjetnicka aktivacija/intervencija crnogorske umjetnice, Suzane Pajović.
Objavljujemo tekst istoričarke umjetnosti i likovne kritičarke dr Anastazije Miranović, koji je pratio izložbu. Autorski tekst objavljujemo integralno. Zahvaljujemo se gosp. Miranović, koja je omogućila objavljivanje teksta.



DAN ZAVIČAJNOG MUZEJA BAR – 4.DECEMBAR

Antifašizam nije modni detalj naziv je rada multimedijalne umjetnice Suzane Pajović, rađen povodom autorskog projekta Što je nama naša borba dala istoričarke umjetnosti, dr Anastazije Miranović, koji je 2021. realizovan u Crnogorskoj galeriji umjetnosti Miodrag Dado Đurić, na Cetinju. Projekat je objedinjavao tri zasebne izložbe, a Suzanin rad je bio dio druge postavke, izložen zajedno sa djelima odabranih, relevantnih, savremenih crnogorskih likovnih umjetnika, koji su odgovarali namjenski rađenim radovima na temu valorizacije i preispitivanja fenomenologije antifašizma i vrijednosti koje je iznjedrio.

 Saradnja umjetnice i istoričarke umjetnosti nastavlja se kroz „recikliranje“, odnosno, novo kontekstuiranje Suzaninog rada sada u posve novom/starom ambijentu u okviru stalne muzejske postavke  – Memorijala kralja Nikole, u Zavičajnom muzeju u Baru, smještenom u vremešnom zdanju nekadašnjeg dvorca poslednjeg crnogorskog suverena. Suzanin rad „gostuje“ u muzejskoj postavci, koja salonskom ekspozicijom namještaja i predmeta porodice Petrović-Njegoš dočarava atmosferu i ambijent ljetnjikovca u kojem su Petrovići provodili vrijeme druženja i dokolice, dugih šetnji i jahanja pored mora, uz odlaske u lov u čuveni zabran iza dvorca. U njemu su dočekivali i pratili inostrane i domaće goste, uz opuštene ručkove i večere pripremane po domicilnim, ali i recepturama s evropskih dvorova.

Ovom prigodom, na trpezarijskom stolu Petrovića „serviran“ je Suzanin rad Antofašizam nije modni detalj, nadograđen novim narativom koji ostavlja prostor za diferentna čitanja/preispitivanja onih  (petrovićevskog i komunističkog) i ovog vremena. Datom umjetničkom intervencijom „incidentnog“ karaktera omogućen je uvid u situaciju kako jedan umjetnički rad izmještanjem iz klasičnog galerijskog prostora i iz određene izložbene ekspozicije, u, za njega, atipičan ambijent, determinisane „scenografije“, svojevrsne „vremenske kapsule“, redefiniše postojeći kontekst muzejske postavke, istovremeno, djelimično mijenjajući i svoj identitet. Predmetnim artističkim činom „jednostranost“ i „statičnost“ određenog muzejskog narativa poprima višeslojnu mobilnost koja se račva u više itertekstualnih/metajezičkih pravaca.

 Četvrta, ujedno i potonja crnogorska dinastija Petrović-Njegoš vladala je Crnom Gorom nešto više od dva vijeka (220 godina). Konstanta petrovićevske vladavine bila je permanentna borba za slobodu. Antifašizam je tekovina i njihovih borbi i izvojevanih bitaka za emancipaciju crnogorskog društva. Međutim, vrijeme u kojem živimo i aktulene društveno-političke okolnosti, svjedoče da se „istorija ponavlja“ i da nismo vični učiti na sopstvenim greškama. Podjele nas, po istim, suštinskim pitanjima, i danas, kao i za vrijeme kralja Nikole definišu/svrstavaju u razno razne tabore i kolone.

 Inicijalno, rad referiše na antifašizam kao „jednu od temeljnih vrijednosti društva i pretpostvaku demokratije“. Umjetnica u nazivu rada ističe da „antifašizam nije modni detalj“, niti „parola za demagošku dnevnopolitičku upotrebu“. Posezanje za antifašizmom kao modnim detaljem kojim se „kitimo“ po potrebi, Suzana (pro)mišljenim egzekutivnim činom materijalizuje u skulpturu/instalaciju, koja snažnom simbolikom i amblematičnim detaljima direktno/frontalno opšti s konzumentom, ne dozvoljavajući inferiornost.

Rad čini tipičan, neobrađeni crnogorski krš, uhvaćen/obavijen žicom, koja se na vrhu transformiše u svojevrsnu dršku za tašnu. On ima višestruku „specifičnu težinu“ – formalnu, identitetsku, simboličku – u kilogramima i u prenosnom/promjenljivom značenju. Simbolika kamena u heterogenim, crnogorskim, identitetskim kontekstualizacijama govori sama po sebi i ovdje je nećemo dodatno elaborirati. Žica, istovremeno, štiti sadržaj/kamen koji obujma, pomoću drške omogućava se njegov prenos i mobilnost, olakšava nošenje/kretanje i profiliše određeni/željeni karakter rada ( „torbica/tašna“ ili…). Takođe, žica može da povrijedi/ubode, onog koji nosi. „Tašna“ je postavljena na ručno rađenom, čipkanom, bijelom miljeu (interakcija kustoskinje) koji referiše/simbolizuje kulturološki milje i socio-modu, praktikovanu estetsko-utilitarnu tradiciju vremena koje rad konotira. S prednje strane rada, anfasno, umjetnica aplicira crvenu zvijezdu – petokraku – simbol slobodarstva, partizana, NOB-a i revolucije. Ona nije fiksirana za podlogu, već, zavisno od konteksta, percepcije i interakcije, može biti ispod žice – ograničena i zarobljena ili nad njom – slobodna/oslobođena za željenu mobilnost. Petokraka je decenijama modni detalj militantnih odjevnih kolekcija, aksesoara – nakita, satova i sl. poznatih modnih brendova. U tom kontekstu prijemčivost/privrženost ovom vremešnom simbolu može biti estetsko-edukativna, no, i provokativna i ona koja „svrstava na jednu stranu“.  Suzana refereiše na petokraku kao modni stejtment dnevne politike, koji će lako i brzo biti potrošen i zaboravljen, čim nestane njena utilitarna isključivost ili suprotno, nanovo uveden, ukoliko se procijeni potreba. Moda je rekurzivna, (samo)obnovljiva/ (samo)održiva pojava – uvijek se „vraća“ u donekle izmijenjenom, no, ipak, prepoznatljivom obliku.

Aluzivna forma rada u vidu fešn torbice personifikuje „težinu“ prošlih vremena/istorijskih fakata i narativa što nosimo kao ukras koji uklapamo s određenom „odjevnom kombinacijom“  – dnevnopolitičkom potrebom. „Serviran“ za konzumaciju na stolu Petrovića, podstiče preispitivanja ličnih/“kolektivnih“ memorija, zarad kontekstualizacije u ovovremenim, društveno aktuelnim diskursima, „plimi“ tzv.demokratičnosti „svega i svačega“, koja krajnji epilog ima u anarhiji, autokratiji i centralizaciji, ujedno, i u redukciji – moći, svijesti i djelovanja, u „iskrivljenoj slici“ i „poplavi“ raznoraznih „diskriminacija, fašizama, šovinizama, segragacija, nacionalnih, rasnih, ideoloških, vjerskih i poilitičkih isključivosti“.  Taj distopijski svijet prijeti da nas uvuče/usisa u svoj zastrašujući areal/auru iz kojih nema povratka. Opasnost od „kolektivnog“ (samo)zaborava i skretanja s pravog puta, izazov je vremena koje živimo, a umjetnica minimalističkom, svedenom umjetničkom leksikom ukazuje, apeluje na potrebu „antifašističkog obrazovanja građana, kako bi prepoznali uvijek prisutne pojave pod kojima se skriva fašizam u novom, perfidnijem, a moguće i opsanijem obliku.“

Aktivacija umjetnosti na ovaj način može da produkuje istovremeno, višestruko djelovanje: na postojeću, stalnu muzezejsku postavku, na autonomnost izloženog rada, njihova međusobna interakcija (stalne postavke i postavljenog rada u njoj) na savremeni umjetnički i društveno-politički kontekst, interaktivno djelovanje umjetnice i kustoskinje ( gdje kustoskinja učestvuje u kreiranju/promišljanju rada) i sl. neki su od vidova ovakvih kolaboracija/aktivacija umjetnosti.

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*


5 − 2 =