Cetinje – Izložba Karlo Montarsolo – Mediteranske vizije

 

Crnogorska galerija Miodrag Dado Djuric

 
 

Izložba Karlo Montarsolo – Mediteranske vizije biće otvorena u četvrtak, 03. jula 2014. godine u 20 h u Crnogorskoj galeriji umjetnosti Miodrag Dado Đurić, Balšića pazar bb, Cetinje.

Organizatori izložbe su Ambasada Republike Italije u Crnoj Gori i Narodni muzej Crne Gore, uz podršku Predsjednika Republike Italije, a pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture i turizma Italije. Ministarstvo inostranih poslova Italije ustupilo je za  izložbu logo Predsjedavanja Italije Evropskom Unijom.

Vrijeme trajanja izložbe: 3.7 – 3.8. 2014.godine.

 

Karlo Montarsolo

Mediteranske vizije

 

VIZIONARSTVO I MJERA U DJELIMA KARLA MONTARSOLA

Jedan autoportret iz 1990. predstavlja maestra u njegovom studiju u mjestu Portići. Pozadina je večernja. Naziru se snopovi tihe svjetlosti, prozori su otovreni, ali ne prema napuljskom moru već prema unutrašnjem talasu. Umjetnik slika sebe u radnom odijelu, širokih ramena, ponosnog stava.

Pogled je zamišljen. Zatvoren, gotovo odsutan, usne stisnute, oči, iza naočara, poluzatvorene. Čini se da umjetnik, slikajući samoga sebe, naglašava svoju vizionarsku prirodu, aludira na ne više tako mlad profil – kosa, razbarušena i sijeda, ocrtava se na crnoj pozadini – na nedefinisani san prostora i svjetlosti koji su, unutar pažljive i kontrolisane forme, u osnovi njegovih djela i njegovog svijeta.

Počeci

Izražajni, rijetki dualizam, veoma duboko karakteriše sva djela Karla Montarsola, jednog od najinteresantnijih italijanskih umjetnika nakon Drugog svjetskog rata. S jedne strane je fizionomija njegove osobenosti: liričan, inspirisan, dinamičan, dok se s druge nalazi kompoziciona postavka njegovih djela: lucidna, promišljena, brižljiva, koja djelima daje osjećaj stabilnosti i ravnoteže, mjere i unutrašnje koncentracije.

Riječ je o dualizmu koji se tumači, osim kao jednostavno suprisustvo dvije inspiracije, i kao prvobitni trag, kao potez dubine, čovjeka i umjetnika.

Montarsolo je, osim javnih početaka tokom četrdesetih i pedesetih godina koje su označili najbolji primjeri napuljskog umjetničkog miljea u kojem je proživio svoju mladost, veoma brzo razvio – takođe zahvaljujući i svojoj internacionalnoj viziji (puno je putovao Evropom i imao je prilike da se još kao veoma mlad susretne sa najvažnijim tadašnjim istraživanjima) – izraz za koji su mnogi stručnjaci utvrdili da potiče od neokubizma. Pitanje stila ga, zapravo, nikada nije do kraja okupiralo. Više je potencirao ekspresivnu sintezu koja bi intimno odslikavala njegovu svestranu i fleksibilnu prirodu. I tako je, iako je ostao dosljedan po pitanju forme uvijek vodeći računa o estetskoj sveobuhvatnosti djela, bio otvoren da eksperimentiše sa tranzicijom pogleda koja se reflektuje u karakterno slikarstvo koje obuzima, otvoreno za novo ali i vjerno tradiciji koja je isticala slikarsku osobenost, i kao sredstvo i kao viziju.

Realistička i vizionarska tenzija

Pouke analitičkog kubizma u njegovom radu tumače se krajem pedesetih i početkom šezdesetih godina kao osnovna referenca, kao kulturna perspektiva, prije nego kao unutrašnja potreba. Montarsolo nikada nije prešao prag apstraktnog i nije se po svaku cijenu svrstao u isti red sa eksperimentalnim pravcima italijanske umjetnosti, držeći se, u suštini, kako izvan potpuno neformalnih istraživanja i bliskih napolitanskih previranja, tako i izvan južnjačkog društva nuklearnog i neodadaističkog pokreta. Otvaranje i zatvaranje, odlazak i povratak, u umjetničkom i psihološkom smislu uvijek su zajedno prisutni u Montarsolovim djelima. I pored toga što se distancirao od lokalističke tradicije, umjetnik nikada nije prekinuo veze sa zemljom koja ga je oblikovala. To proizlazi i iz izbora njegovih motiva kao što su slike Vezuva i morski pejzaži koji predstavljaju jedan od najitenzivnijih poglavlja njegovog rada.

Osnovu djela iz šezdesetih godina čine vizionarska tenzija i pažljiva kompozicija. One su čvrsto profilisane u strukturi djela koja implicira usmjerenost ka detalju, i čija osobenost je u snažnoj materijalnoj vrijednosti u čisto slikarskom smislu. Riječ je o slikama „više na rubu fantazije nego apstrakcije sačinjenim od konkretnih,  organskih prostora u spiralnom ritmu koji, čini se, pokreće cjelokupnu kompoziciju“ (Vito Apuleo, 1963).

Međutim, tih godina u Montarsolovom radu osjeća se i neka vrsta nemira, potreba za širenjem koja je samo dijelom kontrolisana, a koja u djelu razvija neku vrstu cikličnosti vizuelnog ustrojstva, što će biti jedan od dominantnih aspekata njegove umjetnosti. Umjetnik će se u više navrata vraćati istim temama, posebno onima koje najviše osjeća: prije svega lavi, a zatim i moru, poljima, cvijeću. Pejzaži Vezuva su već prisutni tokom šezdesetih godina, a nalazimo ih i na pragu dvijehiljadite. Teme mora, vjetra, talasa, prisutne su već od poslijeratnog perioda i protežu se do početka dvadeset prvog vijeka. Cikličnost nije samo ponavljanje tema već je i inspiracija, pravi odraz tenzije duše. Govorimo o ciklusima, ali bi zapravo trebalo da govorimo o duhovnim prostorima, unutrašnjim pejzažima.

More, talasi, oblaci, vjetar

Tema mora je jedno od najupečatljivijih maestrovih umjetničkih pravaca. Riječ je o temi koja se nije mnogo mijenjala tokom vremena. Pojedine marine su čak iz 1943. (Mare agitato nel Golfo – Uznemireno more u zalivu); posljednje su iz 2003. (Oceano 1 – Okean 1 i Oceano con raffiche di vento – Okean sa udarima vjetra). Naravno, u starijim djelima očita je sigurnija naturalistička perspektiva, sa barkama na uzburkanom veličanstvenom moru u pozadini. U novijim djelima pažnja je više usmjerena na talas, na njegov formalni Okeanpoložaj, dinamizam, izražajni naboj. Često more i oblaci sačinjavaju unicum, oni predstavljaju djelove istog scenarija, u ravnoteži između realnog i imaginarnog  (kao u lijepoj slici Fatasie di nuvole sul mare su tono grigio – Fantazija od oblaka na moru sivog tona, iz 2002)

Znak umjetnika je veličanstven. Sa snagom i lakoćom tretiran je  pastuoznim potezom i kolorističkom finoćom i u najmanjim nijansama. Fizička i metaforička perspektiva ukrštaju se pojačavajući jedna drugu i otvaraju put vizionarskim sugestijama. Možda su u perspektivi Tarner i Kurbe, eho književnosti o moru, Montaleova poezija koju je umjetnik jako volio, uzburkani talasi, boja koja dobija oblik, upliće nebo i zemlju.

Montarsolov opus je jedinstven. S jedne strane tradicionalan, s druge strane potpuno savremen. Ovaj napuljski umjetnik održava se na vrhu sigurne prepoznatljivosti. Talas je zaista voda koja buja, koja se širi, prelama se u suptilne meke forme koje presjeca svjetlost, stvara kretanje i susretanje pjene i vjetra. Svjetlost prekriva i razgraničava, siječe i umnožava, dolazi odozgo iskošena ili difuzna, da bi se zatim rastvorila u tečnu materiju, postajući unutrašnja svjetlost, intimistički talas. Nebo, kao što smo već napomenuli, suštinski je dio kompozicije. Paperjasti oblaci i kumulusi se nagomilavaju stapajući se s talasima i nadnoseći se nad njima, gotovo preokrenuvši dinamičku perspektivu koja ih, u suštini, spaja (kao na slici Fantasie di nuvole bianche sul mare – Fantazija od bijelih oblaka nad morem, iz 2003.) Iako su realistične i ponekad vezane za konkretan geografski kontekst, slike su svakako imaginarna mjesta, odrazi psihološkog stanja, duhovni znak. Ponekad, kao u nekim djelima iz osamdesetih godina, interpretacija postaje bliskija, dinamizam talasa udara kamenitu obalu i školje, poteza gotovo na granici apstrakcije (Il mare tra gli scogli blu – More među plavim školjem, 1985).

Lava Vezuva

Još jedna tema za koju je napuljski umjetnik bio veoma zainteresovan jeste tema lave, vulkana i planine uopšte. Možda upravo ova tema predstavlja najpoznatiju i najznačajniju oznaku njegovog stvaralaštva, a odnosi se na period od 1981. do 2002. godine. Vezuv je nesumnjivo centar napuljske istorije, simbol i scenografska pozadina njegovog pejzaža. Montarsolova platna uglavnom predstavljaju planinu u pozadini koja se izdiže iznad prvog plana u kom je prikazan vulkanski pejzaž s malobrojnom, suvom, ali ipak šarenom vegetacijom. Umjetnik proučava njen profil okom koje pažljivo prati prirodne tonove, geološke slojeve, divlji i privlačni pejzaž ispunjen hromatikom dominantno sumpornih tonova. Njegova vizuelna tenzija prenosi se na stvaranje bezbrojnog niza slika kojima preovladavaju tople, zemljane, duboke boje. Kao u djelu Lave vesuviane con ginestre – Vezuvska lava sa žukom, gdje se konus pojavljuje kao erupcija užarene lave, uzdignut i veličanstven. Montarsolo identifikuje određeni pejzaž i okolinu, definiše atmosferu. Jedan  intimistički pejzaž koji budi uspomenu na utrobu zemlje, nosi u sebi privlačnost antičkog i mističnog. Ponekad preuzima sugestivnost devetnaestog vijeka (kao na platnu Nuvole tempestose sul Vesuvio – Olujni oblaci nad Vezuvom iz 1981. koje podsjeća na pojedina djela De Nitisa); a nekad je sklon rješenjima koja su više grafička i sintetička, a koja najavljuju stilske elemente mnogobrojnih novijih napuljskih radova. Planina je vrlo čest motiv u njegovim djelima, ponekad istog profila, gotovo Sezanovskog duha, kao u uspješnim serijama kombinovane tehnike koje su jednostavno naslovljene kao Paesaggio vesuviano – Vezuvski pejzaž. Lavama se mogu pridodati pojedini Andski pejzaži kao L’ombra delle Ande al tramonto – Andska sijenka na zalasku sunca iz 1986, čiji nam hromatizam koji se sastoji od žive i duboke crvene, i sjajne i pune narandžaste boje koje se ističu na izuzetno plavom nebu, daje osjećaj da je i to zemlja u znaku vatre, bliska i daleka.

Znaci i zvuci

Između materijske faze šezdesetih godina i perioda posljednjih maestrovih radova, a posebno tokom sedamdesetih i početkom osamdesetih godina, postoji poglavlje u Montarsolovoj umjetnosti koje zahtijeva posebnu pažnju. To je period u kojem znak odnosi prevagu u strukturi djela koje ima duplu partituru, simboličku i vizuelnu. Kompozicija je više geometrijska, dobija na energiji, i sjedinjuje jake svjetlosne ravni. Ekspresivni momenat ne tiče se  samo emocionalne prirode i senzitivnog pogleda, već se koncentriše na grafičko Betovenustrojstvo koje je istovremeno i oblik i navod, kao u djelu Betoven iz 1970. ili Tralicci di alta tensione – Stubovi dalekovoda iz 1982. Na svijetloj osnovi, pojavljuju se stilizovani natpisi šematizovane forme, ocrtani kao muzički talas, koji se tiču istorijskih ličnosti ili kompozitora. U drugom slučaju, znak se razvija kroz uvijene forme, razvija virove, prepliće snopove svjetlosti (kao na djelu La memoria del fuoco vesuviano a contatto col mare – Sjećanje na vezuvsku vatru u dodiru sa morem iz 1988, ili na L’ancora sommersa – potopljeno sidro, litografija iz 1988. godine). To je Montarsolov „muzički“ period koji simboliše slika Pianoforte – Klavir, a koji traje tokom sedamdesetih i osamdesetih godina. U njegovoj umjetnosti ovog perioda preovladava sintetički senzibilitet, otvoren ka jednoj, da tako kažemo, lingvističkoj elaboraciji slike. Uostalom, Montarsolo je učen čovjek. Paralelno sa umjetnošću često radi estetska istraživanja, drži konferencije, piše članke. Jedna knjiga objavljena 2002. godine „Umjetnik priča o umjetnosti“, sažima njegove misli o umjetnosti. Taj aspekt njegovog rada dopunjava i upotpunjava njegovu fizionomiju umjetnika svjesnog svoje uloge, pa i one javne: uloge po kojoj se izdvaja, a koju igra ekscentrično, autonomno, hrabro.

Geometrija i svjetlost

Jedinstveno poglavlje Montarsolove umjetnosti kojie se proteže od 1992. do 1993. pojedinačno rezimira, kroz apstraktno, kako likovni senzibilitet šezdesetih godina tako i više sintetički izraz prethodnog poglavlja. Materija je izgubila svoju očevidnost, nema više tragova realističke vizije. Međutim, ustrojstvo i dalje sadrži sugestivno preplitanje oblika i svjetlosti koje u prostoru određuje nizanje ravni u perspektivi koje se šire u dubinu, kao ogledalo u ogledalu. Forma je uopšteno geometrizovana, čini se da nas uvodi u viđenje dimenzije na ćelijskom nivou, ili naprotiv, na zvjezdanom. Naslovi ovih djela u tom smislu govore sami za sebe: Eclissi di sole e di luna – Pomračenje sunca i mjeseca, 1993, Frammenti di meteorite d’oro – Fragmenti zlatnog meteorita, 1992, Geometrie del nostro sistema solare – Geometrije našeg sunčevog sistema, 1993.

Kompoziciono ustrojstvo je inspirisano. Preklapanje ravni rađa prostore u prostorima, zone miješanja svjetlosti koje otkrivaju uniformno obojena polja manje ili više hromatska, nerijetko veoma profinjena. Ono što nas pogađa u ovim djelima jeste da se izvan prvog plana, izvan onog gustog prostora u kojem forme plutaju, profiliše prostor apsolutne svjetlosti, onostrane. Realnost je san, začuđenost.

Između 1992. i 1994. godine umjetnik stvara grupu djela koja idealno reprodukuju kosmičke prostore sa satelitima i planetama, predstavljene kontekstu kretanja i dubine. Hromatizam je taman, sa ponekim naglim bljeskom žive boje. To su neobična djela koja ipak nijesu ekscentrična, ako se uzme u obzir cjelokupni Montarsolov umjetnički put. I dalje nas iznenađuje kompleksna maestrova ličnost, mnogostruka, intuitivna, kulturno otvorena. Naslovi su privlačni: Satelliti in viaggio – Sateliti koji putuju, 1994, Due lune con satelliti in orbita – Dva mjeseca sa satelitima u orbiti, 1992, Sole e luna nel cosmo – Sunce i mjesec u kosmosu, 1994.

Polja i vjetar

Poglavlje pejzaža i polja je iz skorijeg perioda, od 1991. do 2005, perioda posljednjih godina maestrove duge karijere. Duhovna tenzija koja oživljava ovaj izbor nije udaljena od ostalih tema njegovog izraza. I dalje je u umjetnikovom pogledu prisutna pažnja prema onome što u prirodi odslikava unutrašnji, poetski, misaoni poriv. To su polja koja upečatljivo udara vjetar, uzburkani maslinjaci, nemirna žitna prostranstva (kao što su Campo di grano verso il mare – Žitno polje prema moru, 2001, Prato verde mosso dal vento – Zelena livada uzburkana vjetrom, 1999, Ulivi al tramonto – Masline na zalasku sunca, 2001, Il vento che muove la pianura verde – Vjetar koju pokreće zelenu dolinu, 2000, Il vento che muove l’erba sulla collina – Vjetar koji pokreće travu na proplanku, 2000). Vjetar, koji se direktno ili indirektno, uvijek pojavljuje u Montarsolovoj umjetnosti, ovdje postaje nesporni glavni junak. Priroda se čita ne u svom statičkom ustrojstvu već kroz neoromatičarsko viđenje, u znaku duhovnog odraza.

Ipak, izraz ovih djela je drugačiji, suštinskiji, ponekad više grafički, ponajviše sačinjen od konceptualnih viđenja, sadržan u sintetičkim i bliskim vizijama. Djela su sugestivna. U njima blista kako stroga forma, s mnogo čulnih detalja, tako i kadar koji je, da tako kažemo, očigledno veoma dugo promišljan, meditiran. Potez je lagan, pokretan, taktilan. Naginje ka zelenom, narandžastom, braon. Redukcija forme na jednu vrstu grafičkog shematizma otvara nam put ka drugom poglavlju Montarsolovih djela koje se odnosi na lišće, koje je zaista savremeno.

Lišće

Lišće predstavlja krajnju granicu Montarsolove umjetnosti po pitanju realističke forme. Izražajni stil se oblikuje kao grafički shematizam jake sintetičnosti. Govorimo o periodu od 1996. do 2002. godine. Forma zadržava suštinsku pokretljivost, sa zgusnutijom ili razrijeđenijom semiotikom koja odgovara razvoju boja, boja koje su raznovrsne iako hromatski svedenije, kao na platnu Fogliame d’ulivo – Maslinovo lišće iz 1996. Apstrakna tenzija je evidentna. Kao da s umjetnikove strane postoji želja da izoštri vid i da uhvati realnost izbliza, do te mjere da izgubi cjelovitu sliku (v. Fantasia di pianta decorativa su tono rosato – Splet ukrasne biljake ružinih tonova iz 2002). Pažnja je usmjerena ka formalnim ritmovima, ka razradi kompozicije koja podrazumijeva modularno ustrojstvo. Maestra ponajviše interesuje lišće masline i magnolije, prvo tanje i nagomilano, čije boje idu od plavog, preko zelenog do srebrnog, i drugo koje je manje urezano, deblje, toplih boja. Interesantan je osjećaj zgušnjavanja na površini koje se vidi u ovim djelima, gotovo kao zatvaranje u odnosu na drugu realnost koja se može samo zamisliti i nedostupna je pogledu.  Biljna struktura je zaista gusta, neprobojna, koju kao da pokreće neka misteriozna i tajna životna limfa.

Taj osjećaj je uostalom karakteristika cjelokupnog maestrovog djela. Tamo gdje se čita prostor često je skriveno značenje, najčešće metaforičko, ponekad simboličko. Kao u autentičnoj umjetnosti, neizrecivo nadilazi izrecivo.

To je, najzad, horizont ove izložbe Karla Montarsola koju senzibilno i brižno organizuju Klaudija i sin Federiko, zahvaljujući dragocjenoj saradnji Ambasade Italije u Crnoj Gori. Montarsolova djela pojavljuju se kao prostrana, raznovrsna, i duboka avantura, umjetnička i ljudska, koju karakteriše slobodan i otvoren pogled koji je i stabilan, intenzivan, dugotrajan.

Đorđo Anjisola, kustos

 

KARLO MONTARSOLO  (Marmore, 1922 – Rim, 2005)

Izvodi iz biografije

Karlo MontarsoloKarlo Montarsolo rođen je u mjestu Marmore u okrugu Terni, 29. maja 1922. Još kao dijete seli se sa porodicom u mjesto Portići u okolini Napulja. Drugi je od troje djece: prva je Tereza a posljednji Paolo koji je rođen u Portićiju. Pohađa tehničku školu „G.B. Della Porta“ u Napulju i 1948. završava Ekonomiju i trgovinu. Međutim, njegovo interesovanje za umjetnost i književnost vidljivo je još od najranijeg djetinjstva. Kao dječak interesuje se za književnost ali već dobro crta. Sa petnaest godina osvaja „Ludi Juveniles dell’Arte“ jednom serijom „mastila“ iz svog pera inspirisanih IV knjigom D’Anuncijevih „Laudi“. Sa šesnaest godina, nakon pripreme kod jednog bogatog kolekcionara holandskih pastela, slika prva ulja na platnu zajedno sa lokalnim slikarem Plaćidom, sa kojim ide na padine Vezuva i u lučicu Granatelo.

Tokom jedne oluje koja ga iznenađuje u parku „Villa Comunale“ u Napulju dok je crtao poznati muzički paviljon „Cassa Armonica“, dobija ideju za jednu novu slikarsku pastu koju kasnije usavršava upotrebom anilina, koja će karakterisati njegova materijska djela. Sa osamnaest godina pozvan je u vojsku. 1943. bježi iz Firence od Njemaca i seli se u Rim; tu ponovo počinje da slika. Na jednoj izložbi pastela i ulja na trgu Barberini 1944. kritičari naziru „jedinstveni dar formalne elegancije i stilističke staloženosti“. 1945. ide u mjesto Tore del Greko gdje se susreće sa porodicom koja se bila preselila u ovaj obalski grad kako bi se udaljili od Napulja koji je bio pogođen bombardovanjem. U lokalnom klubu „Circolo Domenico Morelli“ predstavlja svoju prvu samostalnu izložbu koja ostvaruje zapažen uspjeh. Jednu sliku kupuje otac poznatog violiniste Salvatorea Akarda. Njegova prva značajna samostalna izložba održana je 1948. u galeriji Forti u ulici via dei Mille, kulturnom i otmenom središtu Napulja.

1950. odlazi u Milano gdje biva pozvan na jednu izložbu mladih umjetnika pod nazivom Nagrada „Senatore Borletti“, gdje ga uočava Marko Valseki koji će ga pozvati da učestvuje na drugoj izložbi pod pokroviteljstvom dnevnika „Il Giorno“. 1957. osvaja nagradu „Mancini“ na Akademiji lijepih umjetnosti iz Napulja kao jedini „eksterni“ slikar koji je dobio takvo priznanje. Karlov umjetnički život se ispunjava učestvovanjem u kulturnim događajima i javnim priznanjima. Na neko vrijeme se seli u Milano. Tamo izlaže u više navrata, prvo u galeriji „Cordusio“ zatim u „Cairola“ i najzad na dvije antologijske izložbe, 1972. i 1974. u galeriji „Diarcon“.

Ali Karlo sanja nove prostore i nova istraživanja. Odlazi u Belgiju; u Knokke sur la Mer, važnom ljetovalištu na Sjevernom moru, postavljene su dvije značajne međunarodne izložbe posvećene Braku i Pikasu. Osvajaju ga ali mu istovremeno bude i duboku znatiželju. Proučava najznačajnija djela dva velika majstora. Po povratku u Italiju u Portići, nakon što je asimilovao lekciju analitičkog kubizma, proučava i slika nove slike na rubu između realnosti i apstrakcije, nakon duge i teške lične pripreme, od 1955. do 1961. Rađaju se apstraktno-geometrijske kompozicije koje kulminiraju u dva platna: „Einstein“ (Ajnštajn) u posjetu Pomorske Akademije iz mjesta Pocuoli, prvo iz serije treperavih „potpisa“ na simboličkoj pozadini svjetlosti i boja (Mocart, Brams, Betoven, Bah, Leopardi), i najzad „Tempio Sommerso“ (Potopljeni hram), veliko platno koje je inspirisala Debisijeva „Cathédrale Engloutie” (Potopljena katedrala). „Tempio Sommerso“, u vlasništvu Napuljske Banke, 1962. osvaja najviše priznanje od strane žirija na čijem je čelu bio G.C.Argan na izložbi „Mostra del Mezzogiorno“ koja se održala u Kraljevskoj palati u Napulju.

1958. izabran je da učestvuje na konkursu za nagradu „Premio Marzotto“ sa tri djela koja će biti izložena u Muzejima savremene umjetnosti u Parizu i u Minhenu, i najzad u Udruženju lijepih umjetnosti i stalne postavke u Milanu. Uslijediće druga značajna priznanja koja potpuno preokreću njegov život. Mnogobrojni su izrazi uvažavanja od strane italijanskih kritičara umjetnosti. Montarsolo učestvuje na skoro svim nacionalnim konkursima u periodu od 1968. do 1973. pobijedivši u više navrata, i osvojivši 1969. prvu nagradu na izložbi „Mostra d’Arte Sacra dell’Antoniano“ u Bolonji, te ga prima Papa Paolo VI, a 1970. osvaja Prvu nagradu na „Villa S. Giovanni“. Pozivaju ga na sva izdanja Kvadrijenala Umjetnosti u Rimu u palati „Palazzo delle Esposizioni“; na Međunarodnom Bijenalu umjetnosti Mediterana predstavlja Italiju po imenovanju Venecijanskog Bijenala, a zatim izlaže u Melburnu, Njujorku, Sidneju, kao predstavnik italijanskog slikarstva po imenovanju Rimskog Kvadrienala. Montarsolo 1975. na poziv Italijanskih Instituta za kulturu Sjeverne i Južne Amerike, od Montevidea do Njujorka (Univerzitet Kolumbija), od San Paola do Lime, od Buenos Ajresa do Asunsiona, te najzad u Santjagu i na Univerzitetu Valparaiso u Čileu, ima opsežnu turneju izložbi i konferencija, koju će zatim u kasnijem periodu ponoviti i u Evropi: u Stokholmu, Oslu, Helsinkiju, Amsterdamu. U ovim gradovima i pod pokroviteljstvom Italijanskih Ambasada, predstavlja svoja posljednja djela i angažuje se u konverzacijama i debatama tokom kojih objašnjava modernu umjetnost. I zaista, paralelno sa njegovim umjetničkim radom ide i njegovo angažovanje na popularizovanju umjetnosti. Promoviše poznavanje savremene umjetnosti, objašnjava značenje poslijeratnih umjetničkih istraživanja, produbljuje osjećaj za umjetnost. Vrativši se u Portići, u svoje burbonsko potkrovlje, nakon desetogodišnjih aktivnosti koje su se uglavnom odvijale u inostranstvu, ponovo se pojavljuje njemu jako draga tema, tema mora. Umjetnik, svestran i otvoren, u stvari se bavi čestim temama koje u više navrata neumorno istražuje. Njegova umjetnost u ovom smislu posjeduje izvesnu tematsku, ekspresivnu i stilističku cikličnost. Pasionirani didaktičar, prenosio je znanje o nastajanju umjetnosti sve do nekoliko mjeseci pred smrt, 23. jula 2005. Ministarstvo Inostranih Poslova Italije je 2007. kupilo djelo „Operaio ferito“ (Ranjeni radnik) iz 1961. za Kolekciju Savremene umjetnosti palate Farnezina.

Dvije antologijske retrospektive su realizovane 2008, u Pinakoteci u Gaeti i na Pomorskoj Akademiji u Pocuoliju.

2012. u knjižari „Guida Port’Alba“ iz Napulja prilikom izložbe „Dvadeseti vijek i nadalje, umjetnici iz regije Kampanja između sjećanja i prisutnosti“ koju su priredili Đovani Ferenti i Franko Lista, Đorđo Anjisola se sjeća djela Karla Montarsola.